2021 yılında bireysel emeklilikte kesintiler azalacak

Sinan Metin 04 Ocak 2021, 15:56

 

 

Bireysel emeklilik hesabını bir havuza benzetirsek; katılımcının katkı payları birinci musluk, devlet katkısı ikinci musluk, FİG kesinti iadesi ise üçüncü musluk olacak. Sermaye piyasasında emeklilik fonları dışında bu kadar bereketli bir yatırım enstrümanı yok...

 

--------------------------

 

Bireysel emeklilik sisteminde 2016 yılında 2021’de uygulanmak üzere bazı değişiklikler yapılmıştı. Bu değişiklikler yayınlandığında “O günlere bir ulaşalım da bakarız, ne yapacağımızı düşünürüz” demiştik. Sektör yetkilileriyle yaptığımız tartışmalarda öngörülen 5 yılın sonunda bu maddelerin uygulanamayacağı hissi güçlüydü. İşte o yıl geldi çattı. Önce kısaca nelerin değişeceğini hatırlayalım:

* Kesintilere ilişkin sınırlamalar

* Fon toplam gider kesintisine ı̇lişkin ı̇ade oranı

Kesintilere ilişkin sınırlamalar sözleşme bazında takip ediliyor. Biliyoruz ki sözleşmelerde maktu tutar ve fon işletim gideri kesintisi var. 2019 yılı Faaliyet Raporu’na göre bireysel sözleşmelerde yönetim gider kesintisi yüzde 2.03 olarak belirtilmiş. En yüksek fon işletim gideri kesintisi ise yüzde 2.28. Birikim tutarı arttıkça yapılan kesinti tutarları göze batıyor ve katılımcıları rahatsız ediyordu. Zaman zaman bu kesinti oranları otorite tarafından yüksek diye eleştiriliyordu. 2021 yılında artık bu kesintiler devlet katkısı hesabındaki tutar üzerinden kontrol edilecek. Bu kontrolde bazı hususlara dikkat edilecek. Nedir bunlar?

  • İlgili sözleşmenin yürürlük tarihinden, sözleşme sonlanma (aktarım ve ayrılma hali) tarihine kadar şirketçe yapılacak kesintilerin toplam tutarı, sonlanma tarihinde sözleşme kapsamında varsa devlet katkısı hesabında bulunan tutar üzerinden aşağıdaki tabloda yer alan oranlar kullanılarak hesaplanacak tutarı geçemeyecek:

 

**TABLO**

Sözleşme yılı          Kontrolde kullanılacak oran

6         % 60

7         % 70

8         % 80

9         % 90

10+    % 100

 

  • Şirketler sözleşmelerin devlet katkısı hesabındaki tutardan daha fazla kesinti yapamayacak.
  • Bu kontrolde, 1 Ocak 2016 tarihi itibarıyla mevcut bulunan birikimler ve bunların getirileri üzerinden kontrol tarihine kadar yapılan kesintiler dikkate alınmayacak.
  • Kontrol tarihi itibarıyla toplam birikim tutarı yıllık brüt asgari ücretin 10 katını aşan sözleşmeler ile bu yönetmelik çerçevesinde kontrol tarihi itibarıyla düzensiz ödeme statüsünde olan sözleşmeler için bu kontrol uygulanmayacak. Bu kontrolde, ilgili takvim yılının ilk 6 ayında uygulanacak aylık brüt asgari ücret tutarı esas alınacak. 2021’de asgari ücret değişmez ve birikim hesabındaki tutar (ana para + getiri) 2943 x 12 x 10 = 353.160 TL üzerinde olursa bu kontrol yapılmıyor. 2021 yılında bu tutarın yaklaşık 400.000 TL olacağını düşünüyorum.
  • Azami kesinti tutarlarının hesaplanmasında sözleşmenin bireysel emeklilik sisteminde fiilen geçirdiği süre esas alınacak.

Katılımcıların aktarım yaparken ya da sözleşmelerinden ayrılırken bu kesinti tutarlarının kontrolüne dikkat etmeleri gerekecek. Varsa yapılan fazla kesinti tutarı bireysel emeklilik hesabına ya da katılımcıya ödenecek.

Fon toplam gider (FİG) kesintisine ı̇lişkin ı̇ade oranı ise sözleşme yılı boyunca yapılan fon işletim kesintisinin iadesini düzenliyor. Bireysel emeklilik hesabını bir havuza benzetirsek, havuzu dolduran musluklar; katılımcının katkı payları birinci musluk, devlet katkısı ikinci musluk ve FİG kesinti iadesi de üçüncü musluk olacak. Sermaye piyasasında emeklilik fonları dışında bu kadar bereketli bir yatırım enstrümanı yok.

 

Uygulamada dikkat edilecek hususlar

  • İade, emeklilik şirketi tarafından, katılımcının her hangi bir talebi olmadan her sözleşme yılı sonunu ve sözleşmenin sonlandırılma tarihini takip eden beş iş günü içinde ilgisine göre katılımcıya veya katılımcının bireysel emeklilik hesabına yapılacak.
  • Yedinci ve 14’üncü yıllar arasındaki oranlar, her yıl için bir önceki yılda geçerli olan iade oranının 2.5 puan artırılması suretiyle uygulanacak.

 

  • 15’inci yıl ve sonrası için sabit olarak yüzde 25 oranı uygulanacak. (Bireysel emeklilikte devlet katkısı oranı yüzde 25, FİG iadesiyle ikinci bir yüzde 25 oranı daha sistemde var oldu.)
  • İade oranı belirlenirken, 1 Ocak 2013 tarihinden itibaren sözleşmede geçirilen tüm süreler dikkate alınacak. Yani 2021’de bazı sözleşmeler yüzde 7.5 oranında FİG iadesi alacak.

Bu iki uygulamayla kesintiler için yeni bir üst sınır getirilirken, bireysel emeklilikte alışkın olunan “10 yıl ve 56 yaş” kavramı “15 yıl ve daha fazlası” şeklinde değişiyor.

Sistemdeki kesintileri katılımcı lehine daha basit şekilde eksiltmek mümkündü. Ancak bu düzenlemeyle otorite sanki şirketlerin, aracıların ve katılımcıların denklem çözmesini istedi. Hafızalarımızda “zorlaştırmayın, kolaylaştırın” gibi çok güzel bir söz olmasına rağmen 2021’de “BES kesinti denklemi” ile karşı karşıyayız.

Diğer Yazıları